Warszawa, 25 sierpnia  2011 r. 
BAS-WASGiPU/WAPEiM-1795/11

Pan Poseł
Stanisław Rakoczy
Przewodniczący Komisji
do Spraw Unii Europejskiej

Opinia merytoryczna i prawna
w sprawie wniosku dotyczącego decyzji Rady w sprawie zawarcia umowy handlowej dotyczącej zwalczania obrotu towarami podrobionymi między Unią Europejską i jej Państwami Członkowskimi, Australią, Kanadą, Japonią, Republiką Korei, Meksykańskimi Stanami Zjednoczonymi, Królestwem Marokańskim, Nową Zelandią, Republiką Singapuru, Konfederacją Szwajcarską i Stanami Zjednoczonymi Ameryki
(KOM(2011) 380 wersja ostateczna)

I.	Opinia merytoryczna

1.	Przedmiot dokumentu UE
a)	treść dokumentu 
Przedmiot wniosku zawartego w dokumencie KOM(2011) 380 stanowi decyzja w sprawie zawarcia, w imieniu Unii Europejskiej, umowy handlowej dotyczącej zwalczania obrotu towarami podrobionymi (ACTA) między Unią Europejską i jej państwami członkowskimi, Australią, Kanadą, Japonią, Republiką Korei, Meksykańskimi Stanami Zjednoczonymi, Królestwem Marokańskim, Nową Zelandią, Republiką Singapuru, Konfederacją Szwajcarską i Stanami Zjednoczonymi Ameryki. 
Naruszenie praw własności intelektualnej stanowi coraz większe zagrożenie dla  rozwoju gospodarki światowej. Szeroko pojęte zjawisko piractwa i podrabiania dotyczy takich produktów jak: leki, żywność, kosmetyki, zabawki, części samochodowe itp. Szybkość i łatwość cyfrowej reprodukcji, rosnące znaczenie Internetu jako narzędzia dystrybucji stosowanego przez wyrafinowanych fałszerzy sprawiają, że problem nieuczciwego obrotu towarami podrobionymi stał się bardziej powszechny i trudny do rozwiązania. Jednym z warunków skutecznej walki z tym zjawiskiem w dobie globalizacji jest ściślejsza współpraca międzynarodowa.  
Umowa ACTA opiera się na porozumieniu TRIPS z 1994 roku i ma na celu ulepszenie światowych standardów w zakresie egzekwowania praw własności intelektualnej. Porozumienie to zawiera przepisy dotyczące egzekwowania praw własności intelektualnej i praw w środowisku cyfrowym, określa katalog środków stosowanych przy kontroli granicznej oraz środków dostępnych w postępowaniu cywilnym. Ponadto, przepisy karne wprowadzają katalog czynów niedozwolonych, które państwo będące członkiem ACTA będzie zobowiązane penalizować. Przedmiotowe porozumienie określa szereg praktyk w zakresie współpracy pomiędzy organami państwowymi odpowiedzialnymi za zwalczanie naruszeń oraz współpracy pomiędzy państwami – stronami ACTA. 

b)	geneza dokumentu 
ACTA (Anti – Counterfeiting Trade Agreement) to międzynarodowa umowa dotycząca walki z podrabianiem towarów i piractwem. Negocjacje w sprawie porozumienia rozpoczęły się w 2007 roku z inicjatywy USA i Japonii. Początkowo uczestniczyły w nich USA, UE, Japonia i Szwajcaria. Unia Europejska była reprezentowana przez Komisję Europejską. Pierwsza oficjalna runda negocjacyjna odbyła się w Genewie w czerwcu 2008 roku, podczas której do ACTA przyłączyły się kolejne kraje, m.in. Australia, Meksyk, Maroko, Nowa Zelandia, Republika Korei i Singapur. 
Mandat negocjacyjny został przyjęty przez Radę 7 kwietnia 2008 roku. 
W zakresie przepisów karnych, pozostających w kompetencjach państw członkowskich,  w negocjacjach brała udział rotacyjna prezydencja Rady. Po serii negocjacji  w latach 2008 – 2010, w listopadzie 2010 roku parafowano umowę handlową dotyczącą zwalczania obrotu towarami podrobionymi między UE i jej państwami członkowskimi oraz pozostałymi sygnatariuszami z państw trzecich (wymienionych w tytule opinii). W dniu 24 czerwca 2011 roku Komisja Europejska przyjęła projekt decyzji Rady w sprawie podpisania i zawarcia umowy ACTA. 

c)	informacja o stanie prawa obowiązującego w Polsce w materii objętej treścią dokumentu UE
W Polsce podstawowymi dokumentami regulującymi kwestie poruszone przez porozumienie ACTA są m.in.: ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631 ze zm.), ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 ze zm.), ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r.- Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm.), ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych (Dz. U. Nr 128 poz. 1402 ze zm.). Ponadto, w Polsce obowiązują przepisy prawa UE oraz umowa TRIPS - porozumienie w sprawie handlowych aspektów ochrony praw własności intelektualnej (Dz. U. Nr 98 z 1995 r. poz. 483 ze zm). 

2.	Ocena projektu decyzji 
a)	ocena skutków społecznych, gospodarczych i finansowych 
Fałszerstwo i piractwo negatywnie wpływają na gospodarkę i zatrudnienie. Hamują rozwój ekonomiczny i społeczny, m.in. z uwagi na brak innowacji, uszczerbki w ochronie społecznej, niepewność. Najczęściej podrabiane są wyroby tytoniowe, spożywcze, odzież, zabawki i sprzęt elektroniczny. Handel podrobionymi towarami w Polsce powoduje, że budżet państwa traci ogromne pieniądze z powodu zmniejszonych wpływów z tytułu podatku VAT i cła. Towary pirackie i podrabiane pozbawiają prawowitych właścicieli marki klientów, co prowadzi do strat, a czasem nawet do zamknięcia firmy i likwidacji miejsc pracy. Poza tym, produkty podrabiane nie gwarantują tej samej jakości i bezpieczeństwa, co towary oryginalne. To osłabia nie tylko handel poprzez dyskredytowanie produktów i usług markowych w oczach klientów, ale także stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa i zdrowia publicznego. Szczególnie wysokie ryzyko dotyczy produktów spożywczych, kosmetyków, lekarstw, zabawek oraz osprzętowania i części zamiennych do samochodów. 
Prawa własności intelektualnej stanowią kluczowe aktywa unijnej gospodarki, a możliwość  pełnego wykorzystania ich potencjału zależy od właściwych środków ochronnych, np. ochrona patentowa służy opracowaniu nowych leków czy nowego sprzętu medycznego o przełomowym znaczeniu dla określonych terapii, natomiast ochrona wartości marek handlowych stymuluje inwestycje w jakość produktów i usług poprzez umożliwienie konsumentom ich rozpoznania. Dodatkowo, walka z naruszeniami praw własności intelektualnej już na granicy zapobiegnie  eksportowi nielegalnych towarów do UE.
W ogólnej ocenie przystąpienie Unii Europejskiej do porozumienia ACTA będzie miało pozytywny wpływ na poprawę standardów ochrony europejskich właścicieli praw własności intelektualnej, a poza jej granicami przyczyni się do zmniejszenia strat spowodowanych zjawiskiem piractwa i podrabiania towarów, tym samym spowoduje pozytywne skutki dla gospodarki.
Zgodnie z deklaracjami Komisji Europejskiej, umowa ACTA nie spowoduje konieczności wprowadzenia zmian w prawie unijnym, a tym samym polskim. Niemniej podnoszone są wątpliwości co do niezgodności pomiędzy porozumieniem a przepisami prawa unijnego. Dotyczą one m.in. wymogów ACTA w zakresie środków tymczasowych, przepisów dotyczących odszkodowań.

b)	ocena polskiej wersji językowej dokumentu UE
Polska wersja językowa omawianego projektu nie budzi zastrzeżeń.

c)	ocena zgodności działań, o których mowa w dokumencie UE, z zasadą pomocniczości
Przedmiotowy dokument nie podlega ocenie z punktu widzenia jego zgodności z zasadą pomocniczości w trybie Protokołu nr 2, gdyż nie jest projektem aktu ustawodawczego.  

d)	ustosunkowanie się do projektu stanowiska RP
Rada Ministrów popiera zawarcie umowy ACTA przez UE i państwa członkowskie – stanowi to ważny element polskiej prezydencji. Kapitał intelektualny odgrywa istotną rolę w budowaniu gospodarki opartej na wiedzy, dlatego  zasadnym jest, aby był należycie chroniony. 
Rada Ministrów słusznie zwraca uwagę na konieczność zachowania zgodności umowy z dorobkiem prawnym UE w obszarze praw własności intelektualnej. 
Przedłożone stanowisko RM należy uznać za pełne, nie  budzi zastrzeżeń.

e)	wniosek dotyczący działań przedstawiciela RP w odniesieniu do dokumentu UE
Projekt zasługuje na poparcie przez przedstawiciela Polski na forum Rady UE, z zastrzeżeniem uwag przedstawionych w stanowisku RM. 

II. Opinia prawna

	1. Podstawa prawna dokumentu UE
Podstawą prawną przyjęcia decyzji Rady w sprawie zawarcia umowy handlowej dotyczącej zwalczania obrotu towarami podrobionymi między Unią Europejską i jej Państwami Członkowskimi, Australią, Kanadą, Japonią, Republiką Korei, Meksykańskimi Stanami Zjednoczonymi, Królestwem Marokańskim, Nową Zelandią, Republiką Singapuru, Konfederacją Szwajcarską i Stanami Zjednoczonymi Ameryki są przepisy Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TfUE), a w szczególności art. 207 ust. 4 akapit 1, w związku z jego art. 218 ust. 6 lit. a) ppkt (v).
Ogólną podstawą prawną do zawierania umów międzynarodowych przez Unię Europejską jest art. 216 TfUE, zgodnie z którym UE może zawierać umowy z jednym lub z większą liczbą państw trzecich, jeżeli przewidują do traktaty lub gdy zawarcie umowy jest niezbędne do osiągnięcia, w ramach polityk Unii, jednego z celów, o których mowa w traktatach, albo gdy zawarcie umowy jest przewidziane w prawnie wiążącym akcie Unii, albo gdy może mieć wpływ na wspólne zasady lub zmienić ich zakres. UE posiada kompetencję do zawarcia omawianej umowy, bowiem wynika to z treści art. 207 TfUE, dającego takie uprawnienie w odniesieniu do wspólnej polityki handlowej. 
Zgodnie z art. 281 ust. 6 TfUE, Rada na wniosek negocjatora przyjmuje decyzję w sprawie zawarcia umowy. Rada przyjmuje taką decyzję po uzyskaniu zgody Parlamentu Europejskiego m.in. w przypadku, gdy umowa dotyczy dziedzin, do których stosuje się zwykłą procedurę ustawodawczą lub specjalną procedurę ustawodawczą, jeżeli wymagana jest zgoda Parlamentu Europejskiego. 
 	Wskazana w projekcie decyzji podstawa prawna jest prawidłowa.  
Przedłożony projekt decyzji Rady nie jest projektem aktu ustawodawczego – jest to projekt decyzji Rady, przyjętej zgodnie z procedurą wynikającą ze wskazanego wyżej art. 207 ust. 3 i 4 w zw. z art. 218 ust. 6 TfUE.

2. Skutki prawne
	Zgodnie z art. 216 ust. 2 TfUE, umowy zawarte przez Unię wiążą instytucje i państwa członkowskie. Ponieważ ACTA zawiera także przepisy karne, do tej pory nie będące przedmiotem harmonizacji w prawie europejskim, będzie to umowa obejmującą kompetencje mieszane, co oznacza, że przewidziane jest jej podpisanie i ratyfikacja zarówno przez Unię, jak i poszczególne państwa członkowskie. Natomiast przepisy karne ACTA, w państwach członkowskich w których okaże się to konieczne, będą wdrażane na szczeblu prawa krajowego. W prawie polskim takie zmiany nie będą potrzebne.

3. Kwestie proceduralne
a) stanowienie dokumentu UE
Projekt decyzji Rady, zgodnie z art. 218 ust. 6 lit. a) TfUE, powinien być przyjęty przez Radę za zgodą Parlamentu Europejskiego. 
W dniu 24 czerwca 2011 r. projekt został przedstawiony przez Komisję. Następnego dnia został przekazany do Rady i do Parlamentu Europejskiego. Obecnie trwają prace w obu instytucjach. W tym samym dniu Komisja przekazała projekt parlamentom narodowym. 

b) działania Komisji ds. Unii Europejskiej
Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 8 października 2010 r. o współpracy Rady Ministrów z Sejmem i Senatem w sprawach związanych z członkostwem Rzeczypospolitej Polskiej w Unii Europejskiej (Dz. U. Nr 213, poz. 1395; dalej jako „ustawa o współpracy”), Rada Ministrów ma obowiązek przekazać Sejmowi projekt aktu prawnego UE innego niż akt, o którym mowa w art. 7 ust. 1 i 2 (akt ustawodawczy i akt wydawany na podstawie art. 352 TfUE). Na żądanie Komisji do spraw Unii Europejskiej, w terminie 14 dni od dnia otrzymania żądania, Rada Ministrów przedstawia projekt stanowiska odnośnie do takiego aktu. Rada Ministrów przedłożyła stanowisko w dniu 11 sierpnia 2011 r.
Zgodnie z art. 8 ust. 2 ustawy o współpracy, Komisja do spraw Unii Europejskiej może wyrazić opinię o projekcie aktu Unii Europejskiej w terminie 21 dni od dnia przekazania Sejmowi projektu stanowiska do tego aktu.

III. Konkluzje
Przedłożony projekt decyzji Rady nie budzi zastrzeżeń i wątpliwości prawnych. Stanowisko rządu zasługuje na poparcie. 
Projekt nie podlega ocenie pod kątem zgodności z zasadą pomocniczości w trybie Protokołu nr 2. 

Autorzy:
Monika Stachurska – Waga (pkt I)
specjalista ds. finansów publicznych 
w Biurze Analiz Sejmowych
weryfikacja Urszula Smołkowska

dr Agnieszka Grzelak (pkt II i III)
ekspert ds. legislacji
w Biurze Analiz Sejmowych
Akceptował:
	Wicedyrektor
	Biura Analiz Sejmowych

	Jakub Borawski

Deskryptory bazy REX: własność intelektualna, umowa międzynarodowa, Unia Europejska